درس ها و آموزه های مبحث اول

قسمت: 12

درس ها و آموزه های مبحث اول

 

درس اول: ابوبکر رضی الله عنه، پیش از بعثت رسول اکرم صلی الله علیه وسلم، از چنان عزت و جایگاهی درمیان قومش برخوردار بود که ابن‌دغنه به او می‌گوید: «امثال تو، نه شایسته است که خودشان بیرون شوند و نه زیبنده است که کسی، آن‌ها را بیرون کند؛ چراکه تو، دستِ ندار را می‌گیری؛ صله‌ی رحم می‌کنی؛ یتیم و ضعیف را سرپرستی می‌نمایی؛ مهمان‌نواز هستی و در سختی‌ها، یاور مصیبت‌زدگانی…» بنابراین ابوبکر رضی الله عنه، درمیان قومش از چنان جایگاهی برخوردار بوده که هیچ دلیلی به‌جا نمی‌ماند که او، به خاطر جاه‌طلبی و یا سلطه‌جویی، مسلمان شده باشد. قطعاً مسلمان شدن ابوبکر رضی الله عنه، فقط به خاطر خدا و رسولش بوده که در پی آن، به سختی‌های زیادی، آزموده شده است. به عبارت دیگر ابوبکر صدیق رضی الله عنه، از مسلمان شدن، هیچ قصد و چشم‌داشتی جز رضای خداوند، نداشته است؛ چراکه پس از مسلمان شدن، ناگزیر شد تا برای عبادت پروردگارش، خانواده و زادگاه و خویشانش را ترک کند.[۱]

 

درس دوم: توشه‌ی ابوبکر رضی الله عنه برای دعوت، قرآن کریم بود. از این‌رو برای حفظ، فهمیدن و عمل کردن به قرآن، کوشش زیادی نمود و همین توجه بسیار به قرآن و آموزه‌های قرآنی، از ابوبکر رضی الله عنه، دعوت‌گری ساخت که نه به زبان، بلکه با تلاوت قرآن، به‌طرز شگفت‌آوری دعوت داد تا بُنِ افکار و ژرفای اندیشه‌ها را هدف دعوتش قرار بدهد و ضمن در نظر داشتن اوضاع و احوال شنوندگان و ارائه‌ی دلایل محکم و علمی، موضوع دعوتش را عمیق و زنجیروار، عرضه نماید.[۲]

 

درس های دیگر :

درس: ابوبکر صدیق رضی الله عنه، هنگام تلاوت قرآن، دگرگون و گریان می‌شد که این، دلیل یقین کامل و حضور قلبش با خدا و آیاتی است که تلاوت می‌نمود. بستر و انگیزه‌ی گریه، اندوه شدید و یا شادی بسیار است. مؤمن واقعی نیز همواره از هدایت و رهنمود الهی، شادمان و خرسند می‌باشد و در عین حال از این می‌ترسد که مبادا ذره‌ای از راه راست منحرف شود. تلاوت قرآن، هر مؤمنی را که همانند ابوبکر رضی الله عنه، دارای احساس زنده و فکر بیدار باشد، به یاد آخرت و حساب و کتاب آن جهان و هم‌چنین عذاب و پاداش آن‌جا می‌اندازد و نشانه‌اش، در خشوع و فروهشتگی بدن و سرازیر شدن اشک، پدیدار می‌گردد و در بینندگان و نظاره‌گران، اثر می‌کند. مشرکان مکه، از این ترسیدند که مبادا گریه‌های ابوبکر رضی الله عنه، در زنان و بچه‌هایشان اثر بگذارد و باعث گرایش آنان به اسلام شود.[۳]

 

درس: ابوبکر رضی الله عنه، دست‌پرورده‌ی رسول اکرم صلی الله علیه وسلم بود؛ او، کتاب خدا را حفظ کرد، آن را در زندگیش به‌کار بست و در آن تأمل و اندیشه‌ی بسیاری نمود. او، هیچ گاه بدون دانش سخن نمی‌گفت؛ یک بار که از او درباره‌ی یکی از آیات قرآن، سؤالی کردند و او، پاسخش را نمی‌دانست، فرمود: «کدامین زمین، مرا در خود جای می‌دهد و کدامین آسمان، بر من سایه می‌افکند و مرا در زیر چترش، جا می‌دهد که من، درباره‌ی کتاب خدا، چیزی بگویم که منظور و خواست خدا از آن، چیز دیگری بوده است؟»[۴]

 

سخنان زیادی از ابوبکر رضی الله عنه نقل شده که نشان‌گر تدبر و تفکر او در آیات قرآن است؛ از جمله: «خداوند متعال، در قرآن سخن از کسانی به میان آورده که آن‌ها را به بهترین اعمالشان، پاداش می‌دهد و بدی‌هایشان را می‌آمرزد؛ شخصی می‌گوید: من، کجا و این‌ها کجا؟ و دیگری می‌گوید: من، از این‌ها نیستم. در حالی که او از جرگه‌ی آنان می‌باشد.»[۵] ابوبکر صدیق رضی الله عنه، هرگاه در فهم آیه‌ای با مشکل روبرو می‌شد، با کمال ادب و احترام از رسول‌خدا صلی الله علیه وسلم درباره‌اش پرس و جو می‌کرد. آیه‌ی۱۲۳ سوره‌ی نساء نازل شد و خداوند متعال فرمود:

 

(لَّیْسَ بِأَمَانِیِّکُمْ وَلَا أَمَانِیِّ أَهْلِ الْکِتَابِ ۗ مَن یَعْمَلْ سُوءًا یُجْزَ بِهِ وَلَا یَجِدْ لَهُ مِن دُونِ اللَّـهِ وَلِیًّا وَلَا نَصِیرًا)
یعنی: «(فضیلت و برتری و بهشت و نعمت‌های آن،) نه به آرزوهای شما است و نه به آرزوهای اهل کتاب؛ هر کس که کار بدی کند، در برابر آن کیفر داده می‌شود و کسی جز خدا را یار و یاور نخواهد یافت.»

سوره نساء آیه ۱۲۳

 

ابوبکر صدیق رضی الله عنه عرض کرد: «ای رسول‌خدا! این‌که مصیبت و کمر‌شکن است؛ مگر کسی از ما هست که گناهی نکرده باشد؟» رسول‌خدا صلی الله علیه وسلم فرمودند: (یا أبابکر، ألست تنصب؟ ألست تحزن؟ ألست تصیبک الأواءُ؟ فذلک مما تجزون به)[۶] یعنی: «ای ابوبکر! آیا رنجور و آزرده نمی‌شوی؟ آیا تو را حزن و اندوه نمی‌گیرد؟ آیا به تو سختی و ناراحتی نمی‌رسد؟ همین‌ها، کیفر اعمال شما است.»

 

ابوبکر رضی الله عنه مفسر قرآن نیز بود و برخی از آیات قرآن را تفسیر کرده است:

 

إِنَّ الَّذِینَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّـهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلَائِکَهُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّهِ الَّتِی کُنتُمْ تُوعَدُونَ
یعنی: «همانا کسانی که می‌گویند: پروردگار ما، خدا است و سپس استوار و پابرجا (بر این عقیده) می‌مانند، (در واپسین لحظات زندگیشان،) فرشتگان به پیش ایشان می‌آیند (و به آن‌ها مژده می‌دهند) که نترسید و غمگین نباشید و شما را مژده باد به بهشتی که (در دنیا به آن) وعده داده می‌شدید.»

سوره فصلت آیه ۳۰

 

ابوبکر رضی الله عنه، درباره‌ی این آیه فرموده است: «آنان، کسانی هستند که هیچ‌گاه توجهشان، از جانب خدا به چپ و راست نمی‌گردد و دل‌هایشان، هرگز متوجه غیر او نمی‌شود؛ آن‌ها، تنها بر خدا توکل می‌کنند و بر غیر او توکل و اعتماد نمی‌نمایند؛ فقط خدا را دوست دارند و کسان دیگری را در محبت با خدا، شریک نمی‌کنند؛ آنان، کسانی هستند که نه از روی منفعت‌طلبی و یا دفع مضرت، بلکه خالصانه، دل‌داده‌ی خداوند متعال شده و تنها به او دل بسته‌اند و از غیر او نمی‌هراسند و نگاه و توجه قلوبشان، به سوی غیر خدا نمی‌رود.»[۷]

 

درس: دعوت‌گران و داعیان الی الله همواره باید با قرآن، انس داشته باشند، تلاوتش کنند، در آن بیندیشند و گنج‌ها و معارف آن را برای مردم بیرون کشند و جنبه‌های مختلف اعجاز قرآن اعم از بلاغت و اعجاز علمی و تشریعی آن را برای مردم تشریح کنند و راه‌کارهای ارائه‌شده در قرآن را برای رهایی انسان‌های معذب در جنگ‌ها و گرفتار در انواع غم و غصه، با شیوه‌‌ای درست و مناسب و موازی و همگام با پیشرفت در ابزار دعوت و ارتباطات، بیان کنند. ابوبکر صدیق رضی الله عنه، چه خوب و بجا دریافته بود که تلاوت و قرائت قرآن درمیان قریشیان و به‌طور علنی، یکی از مؤثرترین راه‌ها و ابزارهای دعوت الی الله می‌باشد.[۸]

 

منابع و مآخذ:

 

[۱]– استخلاف ابی‌بکر الصدیق، ص۱۳۴

[۲]– تاریخ الدعوه إلی الإسلام فی عهد الخلفاء الراشدین، ص۸۸

[۳]– التاریخ الإسلامی از حمیدی (۱۹/۲۰۹)

[۴]– تاریخ الخلفاء از سیوطی، ص۱۱۷؛ این روایت، منقطع می‌باشد.

[۵]– الفتاوی از ابن‌تیمیه (۶/۲۱۲)

[۶]– روایت احمد (۱/۱۱)؛ شیخ شاکر، سند این روایت را ضعیف دانسته که البته صحت آن، بنا بر طرق و شواهد دیگر، محرز می‌گردد. نگاه کنید به: مسند امام احمد، شماره‌ی۶۸

[۷]– الفتاوی (۲۸/۲۲)

[۸]– تاریخ الدعوه الإسلامیه فی عهد الخلفاء، ص۹۵

 

درس

فهرست کتاب