فصل دوم: اسباب امراض قلب و قالب

قسمت: ب 3

فصل دوم:
اسباب امراض قلب و قالب

 

امراض جسمی و راه‌های معالجه آن‌ها

بیماری‌های جسمی در برابر صحت و سلامت آن قرار گرفته و در نتیجه آن را از حالت اعتدال خارج گردانیده و کار و حرکت طبیعی اعضای آن را دچار اختلال می‌گردانند، یا مانند نابینایی، کری و فلج توان و استعداد خود را به تمامی از دست می‌دهند و یا بر اثر آن بیماری دچار ضعف و مشکل شده و آنگونه که شایسته است از عهده وظایف خود بر نمی‌آیند.

در مواردی اهم اعضا و حواس انسان‌ها بر اثر بیماری و حوادث از حالت طبیعی خویش خارج شده و خلاف حقیقت را به صاحب خود گزارش می‌دهند، و شیرین را تلخ و تلخ را شیرین و پاک را ناپاک و ناپاک را پاک گمان می‌برند.

فساد و اختلال کار طبیعی آن‌ها مانند اختلال و ضعف در کار سیستم‌های هاضمه، لامسه، دافعه و جاذبه و… که به خاطر خارج‌شدن از حالت اعتدال دچار درد والم می‌شوند، اما در عین حال توان خود را به تمامی از دست نداده و دچار هلاکت نشده‌اند، بلکه تا حدودی توان حرکت خویش را حفظ می‌نمایند.

عامل و سبب آن خروج از حالت اعتدال، یا تباهی و فساد در کمیت یا در کیفیت است.

فساد و اختلال در «کمیت» یا ابر اثر کمبود ماده خاصی است که باید میزان آن را افزایش داد، یا بر اثر افزایش آن است که لازم است مقدارش را کاهش داد.

اختلال و تباهی در «کیفیت» هم یا بر اثر ازدیاد حرارت، برودت، رطوبت و یا یبوست است یا به خاطر کم‌شدن از میزان طبیعی که هریک را به روش و با داروی مناسب باید معالجه کرد.

پایه و محور سلامتی جسم بر روی حفظ توانایی و مصونیت در برابر بیماری‌ها و خارج‌کردن مواد فاسد و زاید از بدن قرار دارد.

تشخیص پزشکان براساس این سه اصل قرار دارد که قرآن به آن اشاره دارد و خداوندی که آن را برای شفا و رحمت انسان‌ها نازل نموده ما را به آن سه اصل راهنمایی فرموده است:

اصل اول: حفظ قوت: خداوند متعال به بیماران و مسافران دستور فرموده که در ماه رمضان از گرفتن روزه خودداری نمایند، و مسافران پس از پایان مسافرت و بیماران بعد از بهبودی آن را تدارک و جبران کنند. تا قوت و توان خود را حفظ کنند! زیرا روزه‌گرفتن گاهی بیماری بیماران را بیشتر می‌کند، و مسافران به خاطر کار و مشغلت مسافرت به حفظ توان خود نیاز دارند.

اصل دوم: حمایت و مصونیت در برابر امور مضر: خداوند متعال به انسان‌های بیمار اجازه داده که از استعمال آب سرد برای غسل و وضو خودداری نمایند. زیرا برای آنان مضر می‌باشد و به آنان اجازه داده که به جای آن با خاک پاک تیمم کنند. تا از ورود چیزهای مضر به ظاهر بدن و به طریق اولی به باطن آن مورد حمایت قرار بگیرند.

اصل سوم: دفع مواد مسموم و زاید از بدن: خداوند به حاجیان در حال احرامی که سرشان زخمی شده و یا بیماری خاصی دارند، اجازه کوتاه‌کردن موی خویش را داده است، تا از موها و بخارهای آلوده پاک شود. این یکی از ساده‌ترین انواع بهشت جسمی است که می‌تواند اشاره‌ای باشد به ضرورت مراعات این روش در بیماری‌ها و مشکلات بزرگتر.

این موضوع را برای یکی از اطبای مشهور مصری توضیح دادم، او گفت: به خدا قسم! اگر برای کشف این موضوع به غرب هم مسافرت می‌نمودم، آن را سفری سخت تلقی نمی‌کردم!

 

قلب نیز در این ارتباط همچون قالب است:

پس از آن توضیحات معلوم می‌شود که قلب نیز نیازمند:

  • اموری است که از عوامل قدرت آن – یعنی ایمان و ذکر و اطاعت – محافظت کنند.
  • برای مصونیت در برابر چیزهای مضر و زیبانبار – به اجتناب از گناه و معصیت و پرهیز از مخالفت با شریعت، نیازمند است.
  • برای فارغ و تهی‌شدن از امور فاسد و تباه‌کننده به توبه‌ای صادقانه و استغفاری آگاهانه محتاج می‌باشد.

مرض قلب اشکال و عیبی است که برای آن پدید می‌آید و معرفت و تبعیت از حق را بر او مشتبه می‌نماید، و حق را حق نمی‌بیند و یا آن را برخلاف آنچه که هست تصور می‌کند و یا درک حقیقتش به شدت کاهش پیدا می‌کند، و اراده‌اش برای پذیرش حق سست می‌گردد، و با حق و حقیقت و مصلحت عداوت می‌ورزد و باطل را دوست می‌دارد، و غالباً بسیاری از آدم‌ها هردوی این موضوع در آن‌ها تحقق پیدا می‌نماید.

به همین خاطر از امراض و عوارضی که بر قلب وارد می‌شوند، گاهی با تعبیر شک و ریب تعبیر می‌شود همانگونه که مجاهد و قتاده کلمه «مرض» در این آیه:

﴿فِی قُلُوبِهِم مَّرَضٞ﴾ [البقره: ۱۰].

«در دل‌هایشان بیماری است».

شک و تردید معنی کرده‌اند.

گاهی هم «مرض قلب» را به شهوت زنا تفسیر کرده‌اند، مانند: این آیه که می‌فرماید:

﴿فَیَطمَعَ ٱلَّذِی فِی قَلبِهِۦ مَرَضٞ﴾ [الأحزاب: ۳۲].

«تا کسی که در دل‌هایشان بیماری است. طمع نکند».

اولی: مرض شک

دومی: مرض شهوت است.

صحت و سلامت به وسیله مشابه و همانند حفظ می‌شود، اما مرض و بیماری به وسیله مخالف و ضدشان برطرف می‌گردند.

در واقع بیماری به وسیله اسبابی همانند اسباب خود تقویت شده و به وسیله ضد آن برطرف می‌گردند. و صحت و سلامتی به وسیله اسباب مشابه اسباب آن‌ها حفظ شده و به وسیله مخالف آن‌ها از بین می‌رود.

از آنجا که بدن آدم بیمار به وسیله چیزهایی مانند: سرما، گرما و کار که بدن انسان سالم را چندان آزار نمی‌دهند، دچار درد و عذاب می‌شود. قلب مریض نیز به وسیله اندک اموری مانند: «شبهه و شهوت» مریضی‌اش بیشتر می‌شود. زیرا توانایی مقابله با آن‌ها را ندارد.

اما قلب سلیم و قوی اموری به مراتب بدتر از آن‌ها را هم با قوت و اراده دفع می‌کند.

در کل می‌توان گفت که هرگاه چیزی همانند سبب بیماری بیماران پدید بیاید بر میزان بیماری آن‌ها افزوده می‌شود و قوت‌شان به ضعف تبدیل می‌گردد، و اگر این اسباب به درستی برطرف نشوند و اسباب رفع بیماری فراهم نگردد به سوی هلاک و نابودی گام برمی‌دارند.

 

خلاصه حال قلب:

  • قلب نیز همچون جسم دچار بیماری می‌شود.
  • شفای آن از طریق توبه و مراقبت محقق می‌شود.
  • قلب نیز همچون آینه گردآلود می‌شود، و تنها راه پاک‌کردن آن معرفت، ذکر و اطاعت خداوند است.
  • قلب همچون جسم عریان می‌شود، و پوشش و آرایش آن تنها به وسیله «تقوا» امکان‌پذیر است.
  • قلب همچون بدن گرسنه و تشنه می‌شود، و خوراک آن «توحید، توکل، إنابه، خدمت و محبت» خداوند است.

 

 

جهت دانلود کتاب طب القلوب تالیف ابن قیم رحمه الله برروی جلد کتاب کلیک کنید

 

دانلود کتاب طب القلوب

فهرست کتاب