فصل اول: حقیقت بیماری باطنی قلب

قسمت: ب 3

فصل یکم:
حقیقت بیماری باطنی قلب

 

در آیاتی از قرآن از مریضی و بیماری قلب سخن به میان آمده است:

خداوند متعال در مورد منافقین می‌فرماید: ﴿فِی قُلُوبِهِم مَّرَضٞ فَزَادَهُمُ ٱللَّهُ مَرَضٗا﴾ [البقره:۱۰].

«در دل‌هایشان بیماری است و خداوند (به وسیله نصرت اهل ایمان) بر بیماری آنان خواهد افزود».

﴿لِّیَجعَلَ مَا یُلقِی ٱلشَّیطَٰنُ فِتنَهٗ لِّلَّذِینَ فِی قُلُوبِهِم مَّرَضٞ﴾ [الحج: ۵۳].

«تا خداوند آنچه را که شیطان القاء می‌کند وسیله‌ای برای آزمون کسانی قرار دهد که در دل‌هایشان بیماری است».

همچنین می‌فرماید: ﴿یَٰنِسَاءَ ٱلنَّبِیِّ لَستُنَّ کَأَحَدٖ مِّنَ ٱلنِّسَاءِ إِنِ ٱتَّقَیتُنَّ فَلَا تَخضَعنَ بِٱلقَولِ فَیَطمَعَ ٱلَّذِی فِی قَلبِهِۦ مَرَضٞ﴾ [الأحزاب: ۳۲].

«ای همسران پیامبر! شما (در فضل و شرف) مثل هیچیک از زنان (عادی مردم) نیستید، اگر پرهیزکار باشید! پس به گونه‌ای صدای خود را نازک کنید که سبب طمع کسی شود که در دل او بیماری است».

خداوند متعال به آنان امر فرموده که همچون برخی از زنان ضعیف و نازک‌سخن در کلام خود نرمی و ضعف نشان ندهند، تا کسانی که بیماردلند در ایشان طمع نکنند، اما در کنار آن نباید کلام‌شان به گونه‌ای تند و خشن باشد که به صورت فحش و ناسزار دربیابد، بلکه باید سنجیده و مطلوب سخن بگویند:

خداوند متعال فرموده‌اند: ﴿۞لَّئِن لَّم یَنتَهِ ٱلمُنَٰفِقُونَ وَٱلَّذِینَ فِی قُلُوبِهِم مَّرَضٞ وَٱلمُرجِفُونَ فِی ٱلمَدِینَهِ لَنُغرِیَنَّکَ بِهِم﴾ [الأحزاب: ۶۰].

«اگر منافقان و بیماردلان و کسانی که در مدینه با شایعه پراکنی باعث اضطراب مؤمنان می‌شوند، دست‌بردار نشوند، تو را بر ضد ایشان می‌شورانیم…».

 

تفاوت موضع‌گیری قلوب:

گاهی در مورد یک موضوع قلب‌ها دارای موضع‌گیری‌های متفاوتی می‌باشند.

خداوند متعال می‌فرمایند:

﴿وَمَا جَعَلنَا أَصحَٰبَ ٱلنَّارِ إِلَّا مَلَٰئِکَهٗ وَمَا جَعَلنَا عِدَّتَهُم إِلَّا فِتنَهٗ لِّلَّذِینَ کَفَرُواْ لِیَستَیقِنَ ٱلَّذِینَ أُوتُواْ ٱلکِتَٰبَ وَیَزدَادَ ٱلَّذِینَ ءَامَنُواْ إِیمَٰنٗا وَلَا یَرتَابَ ٱلَّذِینَ أُوتُواْ ٱلکِتَٰبَ وَٱلمُؤمِنُونَ وَلِیَقُولَ ٱلَّذِینَ فِی قُلُوبِهِم مَّرَضٞ وَٱلکَٰفِرُونَ مَاذَا أَرَادَ ٱللَّهُ بِهَٰذَا مَثَلٗا﴾ [المدثر:۳۱].

«مأموران دوزخ را جز از میان فرشتگان برنگزیده‌ایم. و شماره‌ی آنان را نیز جز آزمونی برای کافران نساخته ایم، هدف این است که اهل کتاب یقین و اطمینان حاصل کنند و بر ایمان مؤمنان نیز بیفزاید و اهل کتاب و مؤمنان به خود تردید راه ندهند و کسانی که در دل‌هایشان بیماری نفاق است. و همچنین کافران بگویند: خداوند از بیان (تعداد ملائکه) چه هدفی را دنبال می‌کرده است».

خداوند در این مورد می‌فرماید که به خاطر حکمت‌هایی است که نوزده فرشته را بر آتش دوزخ گمارده است، و از میان آن‌ها پنج حکمت را بیان فرموده است:

  • فتنه و آزمونی برای کافران که به وسیله آن بیشتر در کفر و گمراهی غرق می‌شوند.
  • تقویت یقین اهل کتاب که به خاطر باور به آن خبر که رسول خدا صلی الله علیه وسلم بدون ملاقات با پیامبران ایشان آن را آورده، نفس خود را تقویت می‌نمایند و بر آنانی که اهل انکارند اتمام حجت صورت می‌گیرد، و هدایت‌جویان را خداوند هدایت می‌فرماید.

همچنین ایمان اهل ایمان را به خاطر تصدیق تام و تمام و اقرار به آن افزایش می‌دهد.

  • شک و تردید را از دل اهل کتاب و اهل ایمان به خاطر یقین آنان و تصدیق تام و تمام اینان برطرف می‌فرماید:

یعنی آیه‌ای که آورده شد دارای این چهار حکمت بود:

  • فتنه برای کافران
  • یقین و اطمینان اهل کتاب
  • یقین و اطمینان اهل کتاب
  • افزایش ایمان مسلمانان
  • برطرف‌نمودن شک و تردید اهل کتاب و اهل اسلام

پنجم: حیرت و درماندگی کافران و بیماردلان و دل‌مردگان در مورد علت تعیین نوزده فرشته برای اداره جهنم که می‌گویند: ﴿مَاذَا أَرَادَ ٱللَّهُ بِهَٰذَا مَثَلٗاۘ﴾ [البقره: ۲۶].

این حال و وضع قلوب به هنگام فرودآمدن حق و حقیقت بر آنان است.

  • قلبی بر اثر آن بیشتر در کفر و انکار و گمراهی غرق می‌شود.
  • قلبی دیگر بر ایمان و تصدیقش افزوده می‌شود.
  • دلی دیگر به آن یقین پیدا می‌کند و بر او اتمام حجت صورت می‌گیرد.
  • قلبی دیگر حیران و سرگردان می‌شود، و نمی‌داند منظور از آن چیست؟
  • قلب‌های دیگری از شک و تردید در این مورد رهایی پیدا می‌کنند.

قرآن داروی دل‌ها:

خداوند متعال می‌فرماید: ﴿یَٰأَیُّهَا ٱلنَّاسُ قَد جَاءَتکُم مَّوعِظَهٞ مِّن رَّبِّکُم وَشِفَاءٞ لِّمَا فِی ٱلصُّدُورِ وَهُدٗى وَرَحمَهٞ لِّلمُؤمِنِینَ ۵٧﴾ [یونس: ۵۷].

«ای مردم! به راستی اندرز (و هدایتی) از سوی پررودگارتان برای شما آمده است که شفای آن (بیماری‌هایی است) که در سینه‌ها قرار دارند و برای مؤمنین مایه‌ی هدایت و رحمت است».

قرآن درمان شفابخش دل‌ها از بیماری جهالت و گمراهی است، زیرا علم و هدایت درمان بیماری ناآگاهی و جهالت، و رشد و هدایت درمان گمراهی و ضلالت‌اند.

خداوند متعال پیامبرش را از این دو مرض و بیماری مصون و منزه فرموده است:

﴿وَٱلنَّجمِ إِذَا هَوَىٰ ١  مَا ضَلَّ صَاحِبُکُم وَمَا غَوَىٰ﴾ [النجم: ۱- ۲].

«سوگند به آن ستاره آنگاه که غروب می‌کند! دوست شما (محمد) گمراه و منحرف نشده و راه خطا را در پیش نگرفته است».

رسول خدا نیز جانشینان خود را به علم و هدایت توصیف نموده و فرموده است:

«عَلَیْکُمْ بِسُنَّتِى وَسُنَّهِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِینَ الْمَهْدِیِّینَ مِنْ بَعْدِى»([۱]).

«بر شماست که از سنت من و سنت جانشینان رشد و هدایت یافته و هدایتگر پس از من تبعیت کنید».

خداوند متعال کلام خویش را نصیحتی برای عامه مردم و هدایت و رمتی برای اهل ایمان و شفابخش درد دل‌ها قرار داده است. هرکس از قرآن برای بهبودی بیماری‌های فکری، اخلاقی و عملی خود بهره بگیرد، مشکل و بیماری او برطرف می‌شود و هرکس این چنین نکند مصداق کلام شاعری است که می‌گوید:

فإذا بل من داء به ظن أنه

نجا وبه الداء الذی هو قاتله

«هرگاه از بیماری که دارد شفا پیدا کرد، گمان می‌کند که نجات پیدا کرده است، اما نمی‌داند که از بیماری کشنده دیگری رنج می‌برد».

خداوند متعال می‌فرماید: ﴿وَنُنَزِّلُ مِنَ ٱلقُرءَانِ مَا هُوَ شِفَاءٞ وَرَحمَهٞ لِّلمُؤمِنِینَ وَلَا یَزِیدُ ٱلظَّٰلِمِینَ إِلَّا خَسَارٗا ٨٢﴾ [الإسراء: ۸۲].

«ما از قرآن آنچه را نازل می‌کنیم که وسیله بهبودی و رحمت برای مؤمنین است، اما برای ستمکاران جز زیان چیزی را نمی‌افزاید».

رأی استوارتر این است که حرف «من» در این آیه برای «بیان جنس» است، زیرا قرآن همه‌اش برای اهل ایمان شفا و رحمت است.

[۱]– بروایت ابوداود و ترمذی و ابن ماجه و دارمی و آلبانی آن را صحیح دانسته است.

 


 

 

جهت دانلود کتاب طب القلوب تالیف ابن قیم رحمه الله برروی جلد کتاب کلیک کنید

 

دانلود کتاب طب القلوب

فهرست کتاب